Kobiety, które zmieniają branżę targów sztuki
Kobiety zajmują wpływowe stanowiska na międzynarodowym rynku sztuki – od kierowania dużymi targami sztuki po prowadzenie galerii i wspieranie początkujących artystów. Ich rosnąca obecność zmienia to, komu poświęca się uwagę w branży, w której dostęp do kolekcjonerów i instytucji pozostaje ściśle strzeżony.
Eva Langret kieruje targami Frieze London w czasach, gdy targi sztuki stały się dla galerii coraz ważniejszym źródłem dochodów. Impreza w Regent’s Park gromadzi uznanych marszandów, młodsze galerie, przedstawicieli muzeów oraz prywatnych kolekcjonerów, pozwalając w ciągu zaledwie kilku dni przeprowadzić rozmowy, które w normalnych warunkach zajęłyby miesiące.
Langret dołączyła do Frieze w 2019 roku jako dyrektor artystyczna londyńskich targów tej organizacji, a wcześniej pracowała w galeriach i instytucjach. Obecnie pełni szerszą funkcję regionalną, obejmującą Europę, Bliski Wschód i Afrykę. Jej doświadczenie zdobyte po obu stronach branży pozwoliło jej wypracować podejście, które zapewnia wschodzącym galeriom i artystom miejsce obok uznanych międzynarodowych twórców.
W edycji targów Frieze London 2026, która odbyła się w dniach 14–18 października, wzięło udział 172 galerii. Sekcja „Focus” obejmowała 34 prezentacje wybrane przy udziale niezależnej komisji kuratorskiej, natomiast w ramach programu „Artist-to-Artist” uznani artyści zostali zaproszeni do wyznaczenia młodszych lub mniej znanych twórców, którzy zaprezentowali się na wystawach indywidualnych.
Te ustalenia mają wpływ na to, czyje prace trafiają do kolekcjonerów. Pozycja galerii na międzynarodowych targach wpływa na jej widoczność wśród kuratorów muzealnych, doradców i nabywców, natomiast udział w sekcji kuratorskiej zapewnia uznanie wykraczające poza ramy poszczególnych transakcji.
Langret uczynił wschodzące talenty centralnym elementem londyńskiego programu Frieze, przy wsparciu galerzystów, w tym Alice Amati, której galeria o tej samej nazwie reprezentuje artystów z różnych krajów. Prezentacja Paula Robasa przez Amati w sekcji „Artist-to-Artist” w 2026 roku stanowiła przykład tego, w jaki sposób mniejsza galeria może uzyskać dostęp do publiczności zgromadzonej na dużych targach sztuki.
Aspekty ekonomiczne wystawy
W 2025 r. światowy rynek sztuki powrócił na ścieżkę wzrostu po dwóch kolejnych latach spadku sprzedaży. Według Art Basel Zgodnie z raportem UBS „Global Art Market Report 2026” wartość transakcji wyniosła szacunkowo US$59,6 mld, co oznacza wzrost o 4 procent. Na galerie i marszandów przypadała kwota US$34,8 mld, natomiast aukcje publiczne przyniosły kolejne US$20,7 mld.
Targi sztuki stanowiły 35 procent rocznego obrotu marszandów, co oznacza wzrost z 31 procent w 2024 roku i jest najwyższym odsetkiem od 2022 roku. Największy wzrost zależności od targów odnotowali średniej wielkości marszandzi, u których udział sprzedaży generowanej podczas tych wydarzeń wzrósł z 29 do 36 procent.
Dane te wyjaśniają, dlaczego trudno jest zrezygnować z udziału w targach, nawet pomimo rosnących kosztów. Galerie ponoszą koszty związane z wynajmem powierzchni wystawienniczej, transportem, ubezpieczeniem, montażem ekspozycji, podróżami oraz zakwaterowaniem personelu. Z tego samego raportu wynika, że w 2025 roku koszty operacyjne marszandów wzrosły średnio o 5 procent, podczas gdy koszty udziału w targach sztuki wzrosły o 9 procent.
Mniejsza galeria stoi przed szczególnie trudnym wyzwaniem. Musi sfinansować wystawę, zanim dowie się, czy kolekcjonerzy kupią prezentowane dzieła. Zwrot z inwestycji zależy również od kontaktów nawiązanych podczas wydarzenia, które przekładają się na sprzedaż po jego zakończeniu, przez co natychmiastowy obrót nie jest wystarczającym wyznacznikiem sukcesu.
Organizatorzy targów mają wpływ na tę równowagę poprzez wybór galerii, które dopuszczają do udziału, rozmieszczenie stoisk oraz programy przygotowywane dla kolekcjonerów i instytucji. Sekcje kuratorskie zapewniają wybranym uczestnikom rozgłos wykraczający poza to, na co pozwoliłyby im ich budżety marketingowe, choć udział w targach nadal wiąże się ze znacznymi kosztami.
Program „Artist-to-Artist” organizowany przez magazyn „Frieze” stanowi kolejną drogę do zdobycia rozgłosu. W jego czwartej edycji zaprezentowano siedem projektów nominowanych przez uznanych artystów. Program ten, zamiast opierać się wyłącznie na kryteriach komercyjnych, angażuje aktywnych artystów w podejmowanie decyzji dotyczących tego, czyje prace zasługują na uwagę.
Kobiety zyskują coraz większą pozycję na rynku galeryjnym
Sytuacja w zakresie komercyjnej reprezentacji artystek uległa znacznej poprawie. Według danych Art Basel i UBS w 2025 r. kobiety stanowiły 45 procent artystów reprezentowanych przez galerie, w porównaniu z 35 procentami w 2018 r. Galerie działające na rynku pierwotnym, które sprzedają dzieła bezpośrednio od artystów lub ich przedstawicieli, osiągnęły równowagę płci.
Sprzedaż rozwijała się wolniej. Dzieła artystek stanowiły 37 procent wartości sprzedaży w galeriach, co oznacza wzrost w porównaniu z 28 procentami w 2018 roku. Różnica ta pogłębiła się wśród największych galerii: kobiety stanowiły 35 procent artystów w galeriach generujących rocznie ponad US$10 milionów, ale ich prace stanowiły jedynie 27 procent sprzedaży.
Dane te dotyczą raczej artystów niż płci właścicieli galerii czy dyrektorów targów. Pokazują one jednak, że mimo rosnącej reprezentacji kobiet możliwości komercyjne nadal są nierównomiernie rozłożone.
Dyrektorzy galerii wpływają na tę dystrybucję poprzez wybór artystów, programy wystawowe oraz relacje z kolekcjonerami. Galerzysta, który angażuje się w wspieranie wschodzącego artysty, inwestuje w jego twórczość, promocję oraz stopniowy rozwój rynku. Zakupy muzealne, uznanie krytyków oraz wystawy w instytucjach – wszystko to przyczynia się do budowania reputacji artysty.
Ryzyko finansowe najciężej dotyka przedsiębiorstwa nieposiadające znacznych rezerw. Udana prezentacja na targach Frieze lub Art Basel pozwala artyście zaistnieć na arenie międzynarodowej, natomiast nieudane targi obciążają galerię kosztami transportu, organizacji wystawy i wynagrodzeń pracowników, które musi pokryć.
Doświadczenie Langret zdobyte w galerii Tiwani Contemporary, znanej ze współpracy z artystami z Afryki i jej diaspory, pozwoliło jej zdobyć praktykę w reprezentowaniu artystów, których międzynarodowa publiczność dopiero się kształtowała. Podczas targów Frieze współpracowała z kuratorami i galeriami, aby zapewnić miejsce nieznanym jeszcze twórcom w ramach wydarzenia, które przyciąga również kolekcjonerów poszukujących uznanych artystów.
Zmienia się charakter relacji z klientami
Targi sztuki umożliwiają marszandom nawiązanie bezpośredniego kontaktu z nabywcami, do których w innym przypadku trudno byłoby dotrzeć. Z raportu Art Basel i UBS wynika, że w 2025 roku 49 procent nabywców dokonujących zakupów u marszandów stanowiły osoby, które po raz pierwszy korzystały z usług tych firm, w porównaniu z 44 procentami w poprzednim roku.
Mniejsze galerie były szczególnie uzależnione od nawiązywania nowych kontaktów. Wśród marszandów, których roczny obrót nie przekraczał US$250’000, nowi klienci stanowili 60 procent nabywców. Odpowiedni wskaźnik dla galerii o obrocie powyżej US$10 milionów wyniósł 39 procent.
Kolekcjonerzy powrócili również do wydarzeń stacjonarnych, ponieważ transakcje o wyższej wartości przestały być realizowane głównie za pośrednictwem kanałów cyfrowych. Sprzedaż dzieł sztuki wyłącznie w Internecie spadła w 2025 r. do $9,2 mld USD, osiągając najniższy poziom od 2019 r.
Osobiste spotkanie z kolekcjonerem daje marszandowi okazję do wyjaśnienia twórczości artysty, ustalenia pochodzenia dzieła oraz omówienia jego miejsca w szerszym kontekście twórczości. Rozmowa ta trwa nadal po zakończeniu targów – poprzez wizyty w pracowniach, wystawy w galeriach oraz przedstawianie kolekcjonerów innym kolekcjonerom lub instytucjom.
Rosnący udział kobiet jako kolekcjonerek nadaje tej kwestii nowy wymiar. Raport Art Basel i UBS wskazał zmieniającą się strukturę własności majątku oraz nowe wzorce kolekcjonerstwa rodzinnego jako czynniki wpływające na przekształcenie rynku. Kobiety odgrywają coraz większą rolę w podejmowaniu decyzji dotyczących nabywania dzieł sztuki, inicjatywach filantropijnych oraz zarządzaniu prywatnymi kolekcjami.
Ich zainteresowań nie można traktować jako jednej kategorii kolekcjonerskiej. Poszczególni nabywcy różnią się pod względem budżetu, preferencji artystycznych i motywacji, natomiast doświadczeni kolekcjonerzy podejmują decyzje w oparciu o długotrwałe relacje z doradcami i galeriami.
Organizatorzy targów muszą jednak uwzględnić szerszą grupę odbiorców niż tradycyjna sieć stałych nabywców. Sekcja „Editions” na targach Frieze London włącza do programu grafiki i dzieła wielokrotne, oferując punkt wejścia w różnych przedziałach cenowych w porównaniu z unikatowymi obrazami czy rzeźbami. Publiczne wystawy, wykłady i instalacje rzeźbiarskie przyciągają również odwiedzających, którzy nie przychodzą tu przede wszystkim w celu dokonania zakupu.
Kwestia wyboru, kogo się pokazuje
Pozycja Frieze na międzynarodowym rynku sztuki uległa zmianie w 2025 roku, kiedy to przedsiębiorca z branży rozrywkowej Ari Emanuel przejął tę firmę za pośrednictwem Mari w ramach transakcji, której wartość oszacowano na około US$200 milionów.
Grupa organizuje targi na kilku rynkach międzynarodowych, w tym w Londynie, Nowym Jorku, Los Angeles i Seulu, a na listopad 2026 r. zaplanowano rozszerzenie działalności na Abu Zabi. Jej działalność komercyjna wykracza poza stoiska wystawowe i obejmuje sponsoring, partnerstwa, publikacje oraz szerszą publiczność kulturalną związaną z dużymi wydarzeniami.
Rozwój zwiększa presję, by oferować atrakcyjne programy dla sponsorów i kolekcjonerów, jednocześnie dbając o zaufanie galerii i artystów. Duzi, uznani marszandzi wnoszą znane nazwiska i cenne dzieła; młodsze firmy przyczyniają się do odkryć, na których targi budują swoją reputację kulturową.
Kobiety zajmują obecnie wpływowe stanowiska na wszystkich etapach tego procesu, w tym kierownictwo targów, wybór ekspozycji oraz zarządzanie galeriami. Jednak większa reprezentacja nie eliminuje barier finansowych, z jakimi borykają się początkujący marszandzi, ani różnic w cenach dzieł osiąganych przez artystów i artystki.
Twórczość Langreta prezentowana na targach Frieze pokazuje, że decyzje dotyczące dostępu wykraczają poza samą wystawę. Nominacja, starannie dobrana prezentacja galeryjna czy kontakt z kuratorem muzealnym mają wpływ na to, którzy artyści budują trwałą karierę. Konsekwencje komercyjne ujawniają się przez lata, długo po tym, jak tymczasowe stoiska w Regent’s Park zostaną zdemontowane.
